#1  
Alt 16-07-10, 09:29
Leyla_Mecnun - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Leyla_Mecnun Leyla_Mecnun isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Yazarımız
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Mesajlar: 325
Teşekkür etmiş: 127
221 konudan, toplam 427 Teşekkür almış
Standart SEYR-Ü SÜLUK VE ŞEMASI

SEYR-Ü SÜLUK
Yazar: Sorularla İslamiyet, 07-3-2006
Yürüme, gezme, seyretme, yola girme, yol tutma, mutasavvıfın Allah'a ulaşmayla sonuçlanan manevî yolculuğunu belirten bir tasavvuf terimi. Aynı anlamda sefer ve seyahat kelimeleri de kullanılır. Bir tarikata girerek seyr-ü süluke başlayan mutasavvıf ise; "salik", "ehl-i süluk", "sair", "saih", "seyyar" ve "müsafır" gibi isimlerle anılır.

Seyr-ü süluk, kişinin kendi başına yapabileceği gibi bir mürşidin riyasetinde de yapabilir. Salik, Süluku boyunca dünyevî ilgi ve ilişiklerden kesilerek nefsini arındırır, kötü huylardan kurtularak ahlâkını güzelleştirir; böylece Allah'a ulaşma (vusul) yeteneği kazanır.

Mutasavvıflar iki farklı seyir üzerinde dururlar. Bunlar "seyr-i nüzulî" ve "seyr-i urucî" isimleriyle anılır. Seyr-i nüzuli (iniş seyri); mutlak varlığın mukayyed varlığın var olması, zuhuru için yaptığı seyıdir. Başka bir deyişle Ahadiyet (Teklik) mertebesindeki Allah'ın mümkün çokluklar (kesret) mertebesine; vacib'in imkan mertebesine; küll'ün cüz'e nüzulü, inişidir. Bu seyre "seyr-i inbisatî" veya "seyr-i zuhuri" da denir. Varlıklar dünyası ve insan bu seyrin bir sonucudur. Seyr-i urucî (yükselme seyri), mukayyed varlığın mutlak varlık'ta yok olmak için yaptığı seyrdir. Diğer bir ifadeyle cüz'ün küll'e, mümkün varlığın mutlak'a, insanın Allah'a seyridir. "Seyr-i şuurî" de denilen bu seyr, tarikatlarda amaçlanan manevi seyri, yolculuğu meydana getirir.

Salikin yapacağı manevi yolculuğun dört mertebesi vardır. Birinci mertebeye "seyr-i ilallah" (Allah'a yolculuk) denir. Bu mertebenin özü, nefs menzilinden kalkıp gerçek varlığa (Allah'a) doğru yürümektir. Bu yolculuk, çoklukta (kesret) birlik (vahdet) kavrandığı zaman sona erer. Seyr-i ilallah, kalbi mümkün varlıkların bilgisinden boşaltarak Vacibül-Vücud'un (zorunlu varlık) bilgisi ile doldurmakla sonuçlanır. Bu yolculuğun sonunda salik Allah'ta yok olur, "fenafillah" derecesine yükselir. Manevi yolculuğun ikinci mertebesine "seyr-i fillah" (Allah'ta yolculuk) denir. Bu seyr sırasında salik Allah'ın nitelikleriyle (sıfatlarıyla) donanır; Allah'ın isimleriyle gerçeklik kazanır. Buna karşılık bütün beşerî nitelikleri yok olur. Evrenin üzerindeki perde kalkar, ilm-i ledün denilen gizlilikler bilgisi, hakikatler bilgisi salike açılır. Salik bu seyrin sonunda "bekabillah" denilen Allah'ta varolma durumuna ulaşır.

Seyr ü sülukün üçüncü mertebesi "seyr-i ma-Allah" (Allah ile yolculuk) adını alır. Bu seyir sırasında ikilik ortadan kalkar; salik ilahi teklik makamı olan Ahadiyet'e ulaşır. Bu makam mutasavvıflar tarafından "Kâbe kavseyni ev edna" (İki yay kadar ya da daha az) en-Necm, 53/9) makamı olarak da anılır.

Manevî yolculuğun dördüncü mertebesini "seyr-i anillah" (Allah'tan yolculuk) oluşturur. Bir anlamda Allah'a yükselen salikin dönüş yolculuğunu dile getiren bu seyr, birlikten çokluğa (vahdetten kesrete) geri geliştir. Diğer bir deyişle talipleri aydınlatmak, irşad etmek, onlara yol göstermek için Allah'tan halka dönüştür. Bu yolculukla ulaşılan makama "beka ba'de'l-fena" (yokluktan sonra varolma), "sahv ba'del-mahv" (yokluktan sonra kendine gelme) ve "fark ba'del-cem" (birlikten sonra ayrılık) gibi adlar da verilir.

Dört manevî yolculuktan ilk ikisi saliki velayet (velilik, Allah dostluğu) makamına ulaştırır. Son iki yolculuk ise salikin mürşidlik yetkisini kazanması için zorunludur. Manevi yolculuğun başarı ile tamamlanabilmesi için mürşid kadar diğer bazı yardımcı öğeler de gereklidir. Bunlar aşk, ihsan ve ihlastır. Allah aşkı olmadan çekilecek bütün zahmetler boşa gider. İhlas ve ihsan ise imanın gereklerindendir. İhlasın en alt derecesi Allah'tan başka tapılacak bir varlık olmadığını (la mabude illallah); en üst derecesi ise Allah'tan başka gerçek anlamda bir varlığın bulunmadığını kavramaktır. Diğer varlıklar onun var etmesiyledir. İhsan ise, salikin bütün bağlarını keserek Allah'a yönelmesini belirtir. Seyr ü süluk, ancak bu üç öğenin tam olarak gerçekleştirilmesi ile tamamlanabilir. Sülukün bilgi ile sırf bilmekle bir ilgisi yoktur, Süluk; yaşayarak, tadarak, haller aracılığı ile Allah'a ulaşmaktır.

Kısaca ifade etmek gerekirse Hz. Muhammed aleyhissalatü vesselam Efendimizin hayatını, hayatımızda sergilemektir denilebilir. En kısa, en selametli ve her müslümanın rahatlıkla uygulayabileceği en güzel yol budur.

İA.



SEYR-Ü SÜLUK ŞEMASI

Konu Leyla_Mecnun tarafından (16-07-10 Saat 09:31 ) değiştirilmiştir.
Alıntı ile Cevapla
Leyla_Mecnun kardeşimizin mesajına 1 kişi teşekkür etmiştir.
güller (16-07-10)
  #2  
Alt 16-07-10, 09:32
Leyla_Mecnun - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Leyla_Mecnun Leyla_Mecnun isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Yazarımız
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Mesajlar: 325
Teşekkür etmiş: 127
221 konudan, toplam 427 Teşekkür almış
Standart

Seyr ü Sülük Mertebeleri


Fethullah Gülen
05.05.2004

Seyr ü sülûkun üç mertebesi vardır: Seyr ilâllah, Seyr fillah, Seyr minallah ve billah.

'Seyr ilâllah', Allah'a doğru seyretme manâsındadır ve Seyr ü sülûkun ilk mertebesidir. Fakat onun da kendi içinde mertebeleri vardır: İlme'l-yakin, aynel-yakin, hakka'l-yakin'in mertebeleri gibi...

'Seyr fillah', Allah'ta seyretme demektir. Bu, insanın her an O'nunla olması, O'nun esmâ ve sıfât dairesinde dolaşması, isim ve sıfatlarının tecellileriyle baş başa kalması demektir ki, bir manada sâlik, bu makamda tamamen Allah'ta fanî olur ve fenâfillah'ı ihraz eder.

Üçüncü mertebe ise, 'Seyr minallah'dır. Sâlikin seyrini tamamladıktan sonra, varlığın özüyle alâkalı gördüğü bütün göz kamaştırıcı, baş döndürücü güzelliklere rağmen, insanlar arasına döner. Bu dönüş gördüklerini, tattıklarını bildirmek için dönüştür ve halk içinde Hakk'la beraber olma halidir.

Bu mertebelere nâil olanların hali, peygamberlerin Cenab-ı Hakk'ın muhtelif isimlerine mazhar olmaları haline benzer. En iyisi de, insanın bu mazhariyet ve bu hallerini bilmemesidir. Eğer biliyorsa, istidraç olmaması için duâ etmeli ve gizlemeye çalışmalıdır.

'Seyr fillah'da şahsî arzu ve düşünceler olmaz. İnsan, sadece isimlerinin tecellileri ve tecellilerin renk tonlarıyla baş başadır. Bu tecelliler arasındaki televvünleri yaşarken, insanın, bütün arzularından tecerrüdü ve varlığını Allah'a feda etmesi bu makamın bir özelliği ve bekâ-billah da bu zirvenin önemli bir varididir. Ne var ki bu yollarda her zaman bir zaviye ve ihsas farklılığı da söz konusudur. Hatta bu farklılığı bu yolun kutupları arasında görmek de mümkündür.

Bazıları bu mertebe farklılığını bilmediklerinden dolayı, İmam Rabbanî ile Muhyiddin İbn Arabî gibi zatların bazı noktalarda birbirleriyle çatıştıklarını zannedebilirler. Aslında böyle bir çatışma kat'iyen varit değildir. Farklı mütalâalar ise, bunların tamamen farklı buudlarda olmalarından kaynaklanmaktadır.

Bazen bu mertebelerde bulunan insanların şuurları, içinde bulundukları hale taallûk eder. İşte o zaman Muhyiddin İbn Arabi, 'Bizden olmayan, bizim eserlerimizi okumasın' der. Bunu anlamak zordur ve bir ölçüde şeriatla te'lifi de mümkün değildir. Hallac-ı Mansur'un 'Ene'l-Hakk' demesi de bu cümledendir. Bu tür sözler, zâhirde, şeriata zıd gibi görünür ise de, esasen bu zatlar, içinde bulundukları makamın gereğini yerine getirmektedirler. Ahmed Emin, gibilerin bu konuyla alâkalı in'ikadları, indî, haricî dolayısıyla da haksızdır. Çünkü bu gibi durumlar bir 'hal' meselesidir. 'Kal'in 'Hal'e tercüman olması ise hayatî bir mevzuu işâretlerle anlatmaya benzer.
Alıntı ile Cevapla
Leyla_Mecnun kardeşimizin mesajına 1 kişi teşekkür etmiştir.
güller (16-07-10)
  #3  
Alt 16-07-10, 09:36
Leyla_Mecnun - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Leyla_Mecnun Leyla_Mecnun isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Yazarımız
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Mesajlar: 325
Teşekkür etmiş: 127
221 konudan, toplam 427 Teşekkür almış
Standart

SEYR-Ü SÜLUK

Yürüme, gezme, seyretme, yola girme, yol tutma, mutasavvıfın Allah'a ulaşmayla sonuçlanan manevî yolculuğunu belirten bir tasavvuf terimi Aynı anlamda sefer ve seyahat kelimeleri de kullanılır Bir tarikata girerek seyr-ü süluke başlayan mutasavvıf ise; "salik", "ehl-i süluk", "sair", "saih", "seyyar" ve "müsafır" gibi isimlerle anılır

Seyr-ü süluk, kişinin kendi başına yapabileceği bir iş değildir Önce bir tarikata girilmesi, bir mürşide bağlanılması gerekir Bu bağlanma seyr-ü sülukün vazgeşilmez şartıdır Salik, Süluku boyunca dünyevî ilgi ve ilişiklerden kesilerek nefsini arındırır, kötü huylardan kurtularak ahlâkını güzelleştirir; böylece Allah'a ulaşma (vusul) yeteneği kazanır

Mutasavvıflar iki farklı seyir üzerinde dururlar Bunlar "seyr-i nüzulî" ve "seyr-i urucî" isimleriyle anılır Seyr-i nüzuli (iniş seyri); mutlak varlığın mukayyed varlığın var olması, zuhuru için yaptığı seyıdir Başka bir deyişle Ahadiyet (Teklik) mertebesindeki Allah'ın mümkün çokluklar (kesret) mertebesine; vacib'in imkan mertebesine; küll'ün cüz'e nüzulü, inişidir Bu seyre "seyr-i inbisatî" veya "seyr-i zuhuri" da denir Varlıklar dünyası ve insan bu seyrin bir sonucudur Seyr-i urucî (yükselme seyri), mukayyed varlığın mutlak varlık'ta yok olmak için yaptığı seyrdir Diğer bir ifadeyle cüz'ün küll'e, mümkün varlığın mutlak'a, insanın Allah'a seyridir "Seyr-i şuurî" de denilen bu seyr, tarikatlarda amaçlanan manevi seyri, yolculuğu meydana getirir

Salikin yapacağı manevi yolculuğun dört mertebesi vardır Birinci mertebeye "seyr-i ilallah" (Allah'a yolculuk) denir Bu mertebenin özü, nefs menzilinden kalkıp gerçek varlığa (Allah'a) doğru yürümektir Bu yolculuk, şoklukta (kesret) birlik (vahdet) kavrandığı zaman sona erer Seyr-i ilallah, kalbi mümkün varlıkların bilgisinden boşaltarak Vacibül-Vücud'un (zorunlu varlık) bilgisi ile doldurmakla sonuçlanır Bu yolculuğun sonunda salik Allah'ta yok olur, "fenafillah" derecesine yükselir Manevi yolculuğun ikinci mertebesine "seyr-i fillah" (Allah'ta yolculuk) denir Bu seyr sırasında salik Allah'ın nitelikleriyle (sıfatlarıyla) donanır; Allah'ın isimleriyle gerçeklik kazanır Buna karşılık bütün beşerî nitelikleri yok olur Evrenin üzerindeki perde kalkar, ilm-i ledün denilen gizlilikler bilgisi, hakikatler bilgisi salike açılır Salik bu seyrin sonunda "bekabillah" denilen Allah'ta varolma durumuna ulaşır

Seyr ü sülukün üçüncü mertebesi "seyr-i ma-Allah" (Allah ile yolculuk) adını alır Bu seyir sırasında ikilik ortadan kalkar; salik ilahi teklik makamı olan Ahadiyet'e ulaşır Bu makam mutasavvıflar tarafından "Kâbe kavseyni ev edna" (İki yay kadar ya da daha az) en-Necm, 53/9) makamı olarak da anılır

Manevî yolculuğun dördüncü mertebesini "seyr-i anillah" (Allah'tan yolculuk) oluşturur Bir anlamda Allah'a yükselen salikin dönüş yolculuğunu dile getiren bu seyr, birlikten çokluğa (vahdetten kesrete) geri geliştir Diğer bir deyişle talipleri aydınlatmak, irşad etmek, onlara yol göstermek için Allah'tan halka dönüştür Bu yolculukla ulaşılan makama "beka ba'de'l-fena" (yokluktan sonra varolma), "sahv ba'del-mahv" (yokluktan sonra kendine gelme) ve "fark ba'del-cem" (birlikten sonra ayrılık) gibi adlar da verilir

Dört manevî yolculuktan ilk ikisi saliki velayet (velilik, Allah dostluğu) makamına ulaştırır Son iki yolculuk ise salikin mürşidlik yetkisini kazanması için zorunludur Manevi yolculuğun başarı ile tamamlanabilmesi için mürşid kadar diğer bazı yardımcı öğeler de gereklidir Bunlar aşk, ihsan ve ihlastır Allah aşkı olmadan çekilecek bütün zahmetler boşa gider İhlas ve ihsan ise imanın gereklerindendir İhlasın en alt derecesi Allah'tan başka tapılacak bir varlık olmadığını (la mabude illallah); en üst derecesi ise Allah'tan başka bir varlığın bulunmadığını (la mevcude illallah) kavramaktır İhsan ise, salikin bütün bağlarını keserek Allah'a yönelmesini belirtir Seyr ü süluk, ancak bu üç öğenin tam olarak gerçekleştirilmesi ile tamamlanabilir Sülukün bilgi ile sırf bilmekle bir ilgisi yoktur, Süluk; yaşayarak, tadarak, haller aracılığı ile Allah'a ulaşmaktır

Mutasavvıflara göre seyr-ü sülukün iki temel yöntemi vardır Birinci yöntem, tarik-i ruhani denilen ruhun arındırılması; ikinci yöntem ise tarik-i nefsani denilen nefsi eğitme yöntemidir Ruhu arındırma yönteminin temelini sıkı bir ibadet, riyazet ve mücahede ile kalbi arındırarak, iyi ahlâkla ahlâklanarak Allah'a ulaşma çabası oluşturur Bu yöntem daha çok tarik-i ahyar (hayırlılar yolu) ya da tarik-i ebrar (iyiler yolu) olarak anılır

Tarik-i şuttar (aşk ve cezbe yolu) ve tarik-i sairin (süluk edenler yolu) da denilen nefsi eğitme yöntemi, nefsin çeşitli mertebeleri üzerine kuruludur ve yedi aşaması vardır Nefs, birinci aşamada "emmare" (kötülüğü buyuran) makamındadır Bu nedenle salik sürekli nefsine karşı mücahede etmek zorundadir Mürşid bu aşamada salike "la ilahe illallah" zikrini verir Emmare aşamasındaki salikin seyri "seyr-i ilallah" (Allah'a yolculuk); hali "havf ü reca" (korku ve umut); alemi şehadettir (görülen alem) Salik nıücahede yoluyla nefs-i emmarenin (kötülüğü emreden nef's) isteklerinden uzaklaşır, ahlâkını güzelleştirirse; mürşidi onu seyrin ikinci aşamasına geçirir Salik bu aşamada tevhidi Allah'dan başka tapılacak yoktur (la mabude illallah) biçiminde anlar

Sülukün ikinci aşamasında nefs, "levvame" (kınayıcı) durumuna gelir Salik bu aşamada işlediği günahlardan pişmanlık duyar; vicdan azabı çekmeye, kendisini kınamaya başlar Bu aşamada salikin zikri "Allah"; seyri, seyr-i lillah; hali, kabz ve bast (sıkıntı ve rahatlık); alemi, berzahtır (ara alem) Salik, bu aşamada tevhidi Allah'tan başka maksud yoktur (la maksude illallah) biçiminde anlar

İkinci aşamayı geçen "salikin nefsi mülhime" (iyiliği ilham eden) niteliği kazanır Bu nedenle üçüncü aşama mülhime makamı, mertebesi adını alır Bu mertebede mürşid salike "Hu" zikrini verir Mülhime mertebesinde salikin hali heybet (korku ve çekinme); seyri, seyr-i alellah; alemi melekuttur (yücelik, ululuk alemi) Salik bu aşamada zikirden tat almaya başlar, kalbinden Allah dışındaki tüm varlıkları çıkarır ve Allah'ın rızasına yönelir; kalbinde aşk ateşi yanmaya başlar, ahiret mükafatları gözünde değerini yitirir İlk iki aşamada salikin bilgisi ilme'l-yakin derecesinde iken, bu aşamada aynel-yakin derecesine yükselir Salik, bu aşamada tevhidi Allah'tan başka sevilecek yoktur (la mahbube illallah) biçiminde anlar"

Dördüncü aşama "mutmainne" aşamasıdır Salikin nefsi bu aşamada mutmainne (tatmin bulmuş) niteliği kazanır Mürşid salike "Hak" zikrini verir Bu mertebede salikin seyri, seyr-i ma-Allah; hali, sekr ve sahv (kendinden geçme ve kendinde olma); alemi, ceberuttur (güçler alemi) Kimi keşif ve kerametlere ulaştığı bu aşamada salik tevhidi, tevhidin son ve mükemmel biçimi olan Allah'tan başka varlık yoktur (la mevcude illallah) biçiminde anlar

Beşinci aşama "râziye" aşamasıdır Salikin nefsi bu aşamada raziye (razı olmuş) niteliği kazanır Mürşid salike "Hay" zikrini verir Beşeri nitelikleri yok olan salik Allah ile varolma (bekabillah) hali için yetenek kazanır Salikin bu aşamadaki makamı, raziye; hali hayret; alemi, lahut (ruhlar alemi); seyri, seyr-i fillahtır Salik, tevhidi, Allah'tan başka varlık, maksut ve sevilen yoktur (la mevcude ve la maksude ve la mahbube illallah) biçiminde kavrar
Salik beşinci aşamanın sonlarına doğru ilahi tecellilere tanık olarak altıncı aşamaya geçer Bu aşamaya "marziye" mertebesi denir Salik'in nefsi bu aşamada marziye (razı olunmuş) niteliği kazanır Salikin makamı, marziye; zikri, "Kayyum"; hali "temkin" (yerleşme); seyri, seyr-i anillah alemi, şehadettir (görülen dünya) İlahi bir çekimle (cezbe), bilgisi aynel-yakinden hakkel-yakin derecesine yükseltilir

Bilgisi hakkel-yakin derecesine yükselen salik son aşamaya geçer Bu aşama "kâmile" mertebesidir Salikin nefsi "kâmil" (olgun) duruma gelir Salikin bu aşamadaki zikri "Kahhar"; seyri, seyr-i billah; hali, beka (Allah'ta varolma); alemi, kesrette vahdet (çoklukta birlik) ve vahdette kesrettir (birlikte çokluk) Bu aşamada salik tüm olgunlukları kendinde toplamış, artık riyazet ve mücahedeye ihtiyacı kalmamıştır Bütün istekleri Allah tarafından karşılanır; ama o Allah'ın rızasından başka bir şey istemez

Seyr ü sülukün ayrılmaz gereklerinden birisi de çiledir Farsça kırk anlamındaki "çhil" kelimesinden alınan çilenin Arapça karşılığı "erbain"dir Tarikatlarda çile, sakin bir yere çekilerek zikir, ibadet ve tefekkürle uğraşmak demektir Genellikle adına uygun biçimde kırk gün sürer Ancak üç günden bin bir güne kadar değişen uygulamalarına da rastlanır Salik, çileyi mürşidin denetimi altında tamamlar Çilenin şartlarını yerine getirmeyen salik çileden çıkar Buna "çile kırma" denir Çilenin tamamlanması "çile çıkarmak", "erbain çıkarmak" deyimiyle anlatılır; çileyi tamamlayan salik de "çilekeş" adını alır

Daha önce ya da seyr ü süluk sırasında cezbeye tutulmaları bakımından salikler çeşitli sınıflara ayrılırlar Seyr ü süluk içinde cezbeye tutulanlar "salik-i meczub" adını alırlar Daha önce cezbeye tutulmalarına rağmen tarikata girerek seyr ü sülukünü tamamlayan saliklere "meczub-ı salik" denir Seyr ü süluk sırasında herhangi bir makamda takılıp kalan, cezbeye tutulmayan salikler "salik-i gayri meczub" adını alırlar Daha önce cezbeye tutulan ve sülukü tamamlayan mutasavvıtlara da "meczub-ı gayri salik" denir Salik-i meczub ve meczub-ı salik sınıfını oluşturan salikler mürşidlik görevini üstlenirler Son iki sınıfı oluşturan salikler ise mürşidliğe ehil sayılmazlar

Bütün bu kavramlar hep daha sonra ortaya çıktığı, Hz Peygamber (sas) Hulefa-ı Râşidin, Sahabe ve Tabiin, müctehid imamlar ve daha sonraki dönemlerde asla bilinmeyen ve kullanılmayan terimlerdir Genellikle seyr-ü sulük ile Budizm'deki Mirvana arasında büyük bir yakınlık ve benzerlik görüldüğü için, bunun eski hind düşüncesinden geldiği görülmektedir

Seyr ilallah, seyr maaltah, fena fillah, Allah'ın sıfatları ile donanma onunla ahadiyet'e yani teklik makamına ulaşma gibi anlayış ve terimlerin İslâmda, Kur'ân ve sünnette, sahabenin icmamda, büyük müctehidlerin kullandığı literatürde asla görülmeyen ve bilinmeyen terimlerdir Bunlar zaten İslâmda yalnız mutasavvıfların kullandığı terimler olup alimler tarafından asla kaleme ve ağza alınmayan terimlerdir

İslâm, insanları böyle aslı astarı olmayan düşüncelerden, Kur'an ve sünnette en ufak bir delili bulunmayan faraziyelerden oluşmuş dolambaçlı ve zor yollara değil; insan fıtratına eşyanın realitesine en uygun olan dosdoğru yola, sırat-ı müstakime, Şeriat-ı Muhammediyeye davet eder Allah'ın ve Rasûlünün apaçık delillerle, ayetler ve beyyinelerle işaret ettikleri bu şeriat yolunda yürüyen mü'min, dünyada kendisine bahşedilen nimetlerden faydalandığı gibi, ahirette de sonsuz Cennet nimetlerine ve hepsinden önemlisi Allah Tebarek ve Teala'nın rızasına nail olur İşte dosdoğru yol budur İnsanlar bunun dışındaki yolları aramak, o dolambaçlı yollara salik olmak hususunda şer'an mezun ve me'mur değildirler

Ahmed ÖZALP

Alıntı ile Cevapla
Leyla_Mecnun kardeşimizin mesajına 1 kişi teşekkür etmiştir.
güller (16-07-10)
  #4  
Alt 16-07-10, 09:41
Leyla_Mecnun - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Leyla_Mecnun Leyla_Mecnun isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Yazarımız
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Mesajlar: 325
Teşekkür etmiş: 127
221 konudan, toplam 427 Teşekkür almış
Standart

Kulun başına gelen acı tatlı her şey aslında gerçek huzura bir davettir. Yüce Allah, bazan nimetle bazan sıkıntıyla kulunu kendine çeker. Kalbin bitmeyen huzuru ebedî olan sevgiyledir. Kul bunu anlayana kadar türlü haller içinde dönderilir, denenir ve ona hal diliyle, "Fâniden geç, ebedî olana yönet" denir.
Kalbin yüce Allah'a en yakın olduğu an, hüzün içinde hazin hazin ağladığı zamandır. Bu hüzün bir mârifetin sonucu oluşan hasret hüznüdür. Kul o marifete ulaşınca fâni varlıkların fayda vermediğini görür, onlardan ümidini ke¬ser, gönlünü çeker, âlemlerin Rabbi'ne yönelir; geçen öm¬rüne yanar, kusurlarına ağlar. Göz Allah için ağlarken kalp sevinir, ruh bayram eder; çünkü bu hüzün kulu ebedî dostla buluşturmuştur. Sonu saadet olan acılar, aslında bulunmaz bir nimettir. Tabii ki acının dilinden anlayana ve onu cennet sermayesi yapana.
Hüzün dünyanın çamuruna katılmıştır. Bu dünyaya gelen herkes ondan bir derece tadar. Bu ilâhî bir kanundur. Dünyanın cennetten farkı belli olsun, diye burası sıkıntı, meşakkat ve acı yurdu yapılmıştır.
Bütün peygamberlerin ortak sünneti, Allah için, Allah yolunda hüzün ve acı çekerek insanlara rahmet olmaktır.
Peygamberler insanlığın ruh doktorlarıdır. Onlar kalp hastalıklarına ilaç sunmakta ve azgın nefislere terbiye vermektedir. Tek hedefleri her kalbe ilâhi aşkı aşılamak, yüce Rabbini tanıtmak, kulu O'na dost yapmak ve ebedi kurtuuşuna vesile olmaktır.
Onun için her peygamber inkâr ve gaflet hastalığına yakalanmış insanların bütün zahmetlerine, ölçüsüz tepki ve tavırlarına katlanmıştır. Bu, Allah için çekilen bir çiledir. Onun dışı zahmetli görünse de içi rahmet doludur. Yüce Allah'ı sevenlerin insanlardan istedikleri tek şey vardır; yüce Mevlâ'yı tanıyıp ebedi saadeti bulmaları



Manevi Mi’rac: Seyrü Süluk



Mi’racın ümmete bakan yönü manevi terbiyedir. Her müminin mi’racdan alacağı dersler ve manevi nasipler vardır. Bu yol açıktır. Bütün Allah dostları, manevi terbiye ile yapılacak manevi mi’racın peşindedir.

Tasavvufta bu manevi terbiyeye “seyrü süluk” denir.

Seyir, “Hak yolunda gitmek”, süluk de, “bu işi bir mürşit terbiyesinden gerçekleştirmektir.” Kısaca seyrü süluk, bir mürşid-i kamilin rehberliğinde Allah’a gitmektir. Bu, kalp temizliği ve nefis terbiyesi ile gerçekleşen manevi bir yolculuktur, ruhi bir mi’racdır.

Arifler manevi yolculukla “Seyir ilellah”ı kast ederler. Bu seyirde, hedef yüce Allah’tır. Çünkü asıl yolculuk ve saadet budur. Huzur, Cenab-ı Hak ile tanışmak ve buluşmaktır.

Nakşi büyüklerinden Hace Ubeydullah Ahrar (ks) der ki:

“İki çeşit mi’rac vardır. Biri manevi, diğeri ise şeklidir. Manevi mi’rac da iki türlüdür. İlki kötü sıfatlardan güzel sıfatlara geçmektir. İkincisi masivayı (Allah’tan gayrı bütün varlıkları kalben) terkedip Hakk’a yönelmektir.

Yüce Allah’a gitmek, ayakla değil güzel ahlakla olur. O’na yaklaşmak kalıpla değil kalple gerçekleşir. Bu yolda aşılacak şey, dağ tepe gibi engebeler değil, nefsin engelleridir. Uzakta olan yüce Allah değil, kuldur.

Allah’a yaklaşmak için nefsini aşmak, kötü ahlaklardan uzaklaşmak, zulmet perdelerini geçmek gerekiyor.

Allah’a giden yolun rehberi mürşid-i kamildir. Azığı takvadır. Bineği himmettir. Yol arkadaşı mümin kardeşlerdir. Silahı dua ve zikirdir. Düşmanı nefis ve şeytandır. Süresi, son nefese kadardır. Sonu -Allah’ın rahmetiyle- cennet ve cemalullahtır.

Kul’un Yolculuğu, Dr. Dilaver Selvi, Semerkand
Alıntı ile Cevapla
Leyla_Mecnun kardeşimizin mesajına 1 kişi teşekkür etmiştir.
güller (16-07-10)
  #5  
Alt 16-07-10, 10:03
Leyla_Mecnun - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Leyla_Mecnun Leyla_Mecnun isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Yazarımız
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Mesajlar: 325
Teşekkür etmiş: 127
221 konudan, toplam 427 Teşekkür almış
Standart

Tasavvufta Seyr-ü Sülûk

Yrd. Doç. Dr. Kerim Kara

Lügatte seyr, ister hayır olsun, ister şer olsun mutlak tarîkat (yol) anlamındadır.[1] Gezmek, yürümek ve gitmek anlamlarını da kapsar.[2] Sülûk de yola girmek, zâhip olmak; bir meslek veya tarîkate girmek demektir.[3] Sûfiyye ıstılâhında “seyr ü sülûk” şeklinde ifâde edilmiştir.[4]

Tasavvufî çevrelerde çeşitli seyr ü sülûk tanımları yapılmıştır. Kimisine göre sülûk, Allah Teâlâ’ya ulaşmaya (vusûl) kabiliyet kazanmak için güzel ahlâk sâhibi olmaya çalışmaktan ibârettir.[5] Kimisi de seyr ü sülûkü, Hakk’a ermek için bir rehberin öncülüğünde ve denetiminde çıkılan mânevî ve rûhî yolculuk olarak târif etmiştir. [6]

Sâlik yolcu anlamına gelir. Tasavvufta bir tarîkate dâhil olup hidâyet yolunu tâkip eden mânevî yolcu anlamında kullanılmıştır.[7] Gerçek anlamda sâlik, makamlar üzerinde ilmi ve tasavvuru ile değil, hâliyle yolculuk yapar.[8]

Nûreddîn Efendi seyr ü sülûkü nefsin kötü ahlâk zemîmeden (kötü ahlâktan) kurtulup ahlâk-ı hamîde (güzel ahlâk) ile ittisâf eylemek için bir halden bir hâle intikal ve hareketi olarak târif ediyor.[9]

Özet olarak seyr ü sülûk, tasavvuf yolunu benimseyerek bir tarîkate giren kimsenin orada aldığı eğitim gereği mânevî makamlarını tamamlayıncaya kadar geçirdiği safhalara verilen isimdir. Seyrin başlangıcı sülûk, sonu ise vusûldür. [10]

Kulun, seyr ü sülûkte göstereceği kuvvetli azim, bir anlık sabır, nefsin cesur olması ve kalbin sebâtı kendisini kurtuluş ve saâdete götürür. [11]

a. Seyr ü Sülûkte Sâlike Lâzım Olan Hususlar

Karabaş Velî’ye göre tarîkatte seyr ü sülûk etmek isteyen tâlip için farzlar, vâcipler, sünnetler, müstehaplar ve âdap, mekruhlar, ve helâke götüren tehlikeler vardır. Bu sebeple her kim Hakk’ın yoluna kemâliyle sülûk ederse, artık o nefsini şeytanın elinden kurtarmış, dünyâda Rahmân’a vâsıl olmuştur. Bundan sonra onun için havf ve hüzün (korku ve üzüntü) yoktur. Nitekim Allah Teâlâ buyurur “ Dikkat edin, şüphesiz Allâh’ın dostları için korku ve hüzün yoktur.” ( Yûnus, 10 / 62) Eğer tasavvufa giren kişi Hakk’ın yoluna kemâliyle sülûk etmediyse dünyâda ve âhirette hüsranda olur. [12]

b. Sâlike Farz Olan Şeyler

Karabaş Velî namaz kılmak isteyen müslümanların öncelikle yerine getirmeleri gereken altı şarttan hareketle tarîkate girmek isteyen sâlikin de altı şartı yerine getirmesini zorunlu görür.[13] Bu şartlar şunlardır;

1. İstikamet

Sâlike ilk farz olan şey, şerîat üzere istikamet edip aslâ bir zerre bile şerîatten ayrılmamaktır. Düzgün ve doğru hareket etme, istikrarlı tutum anlamlarına gelen istikamet, tasavvufta üzerinde ehemmiyetle durulan konulardan biridir. Tasavvufta istikametin pek çok tanımı yapılmıştır. Bunlardan birisi; “her hususta ifrat ve tefritten kaçınarak sırât-ı müstakîmde yürümek” şeklindedir.[14] İstîkamet, bir taraftan doğru yolda devamlı bir şekilde yürümeyi gerektiren bir yandan da haddi aşmayı engelleyen bir haldir.

İstikamet, toplayıcı ve dînin bütün kurumlarını içine alıcı bir kelimedir. İstikamet, Allah’ın huzûrunda samîmiyetin, ahde vefânın hakîkati üzere durmaktır. İstikamet, sözlerle, fiillerle, hallerle ve niyetlerle ilgilidir. Onlarda istikamet demek, o söz, fiil, hal ve niyetlerin Allah için, Allah’ın yardımıyla ve Allah’ın emrine uygun gerçekleşmesi demektir.[15]

Hucvîrî (465/1072) melâmet konusunu işlerken melâmetin üç şeklinden bahsediyor. Bunlar; istikamet üzere olmak, kasd ve terktir. İstikamet üzere melâmeti şu şekilde anlatıyor; bir kimse bir işi iyi bir şekilde yapar, dînî hükümlere riâyetkâr olur, muâmelelerinde dürüstlükten ayrılmaz. Fakat böyle olduğu için halk onu kınar. Halkın onun hakkındaki tutumu budur amma, o bunlardan hiçbirine aldırmaz, yoluna devam eder.[16]

2-3. Şerîate Tam Bağlılık

Şerîat[17] üzere istikametten doğan iki hal vardır. Biri ilâhî emirleri tutmak ve diğeri nehyedilenlerden kaçmaktır. Nitekim Allah Teâlâ buyurur “Emrolunduğun gibi dosdoğru ol” (Hûd,11/112) Bu âyeti şu şekilde açıklıyor “Yâni, ey habîbim Muhammed! (s.a.s.) vezâif-i ibâdât üzere emr olunduğun gibice doğru dur.” Bu emir Hz. Peygamber’e (s.a.s.) olduğu gibi bütün mü’minlere de şâmildir.

4. Tevekkül

Sâlike lâzım olan bir başka husus Allah’a tevekkül etmesidir.[18] Tasavvuf târihinde önemli bir yeri olan kavramlardan birisi de tevekküldür.[19] Kur’ân’da mü’minleri tevekküle dâvet eden âyetler vardır, bunlardan bâzıları şunlardır; “Haydi eğer inanıyorsanız Allah’a dayanıp tevekkül edin” (el-Mâide,5/23) “Mü’minler Allah’a dayanıp tevekkül etsinler” (el-Mâide,5/11) “Ölmeyen’e (diriye) tevekkül et ve O’nu överek tesbîh et. Kullarının günahlarını O’nun bilmesi yeter” (el-Furkan,25/58), “O’nu vekil edin” (el- Müzzemmil, 73/9)

İmam Ahmed “Tevekkül, kalbin amelidir” demiştir. Yâni tevekkül, kalbin işidir. Yoksa ne dilin sözü ya da âzâların ameli ile ne de ilim ve idrak kabilinden değildir.[20] Sâlik Allah’a güven duygusunu olabildiğince güçlendirmelidir. Allah’ın vâdettiklerini sükûnetle beklemek, tevekküldür. Tevekkül, ancak zâhitte gerçekleşir.[21]

Sühreverdî (632/1234) tevekkülü açıklarken önce kendinden önceki mutasavvıfların görüşlerinden örnekler veriyor. Meselâ Zünnûn “Tevekkül, nefsin tedbîri terk etmesi Hakk’a karşı her güç ve kudretten soyutlanmasıdır” derken Ebû Bekir ez-Zekkâk “Tevekkül, hayâtı bir güne ircâ edip, yarın endişesini ortadan kaldırmaktır” demiştir.

Cüneyd-i Bağdâdî “Tevekkül, sende hiçbir varlık işâreti yokmuşcasına her işini ve irâdeni Allâh’a havâle etmen ve Allah için olman; Allâh’ın da yaratmadan önce olduğu gibi sana ulûhiyet ve rubûbiyet ile tecellî etmesi ve senin işinin olmasıdır” demek sûretiyle pek diğerlerine benzemeyen bir tevekkül anlayışı sergilemiştir. Zîra o, tevekkülü sâdece kulun Allâh’a güvenip işlerini O’na ısmarlamasıyla sınırlı tutmuyor, aynı zamanda Allâh Teâlâ’nın ezelî tecellîsinin, özellikle de rubûbiyet sıfatının tecellîsinin devâmına bağlı görüyor.

Sühreverdî tevekkülü mârifetle alâkalandırmıştır. Ona göre mârifeti olan kişinin tevekkülü de tamdır. Mârifetin kuvveti, Allah’ın yapmış olduğu taksimde adâlet sâhibi olduğunu bilmeyi gerektirir. Eğer kul tevekkülünü sağlamlaştırmak yerine kalbinin gıdâlarını vermek sûretiyle nefsini köreltirse, daha isâbetli davranmış olur. Çünkü nefis körelince cehâletin kökü kazınmış olur ve tevekkül gerçekleşmiş olur.[22]

Karabaş Velî’nin mürîde tavsiye ettiği tevekkül anlayışı Kur’ân’da emredildiği gibi[23] her hususta Allah’ı vekil edinmektir.[24] Nûreddîn Efendi konuyu tevhit inancına uygun olarak “lâ fâile illallah” mertebesinde ele alıyor. Mürit kendisine şunu telkin etmelidir; sen ve senin dışındaki bütün mahlûkat Hakk’ın mülküdür, ve hakîkatte bir şeyi yapmaya ya da yapmamaya dâir kimsede kudret ve tesir yoktur. Bir işi yapma kudretini veren Allah’tır.[25] Şu halde derviş kendi yaratılış gâyesine uygun yaşamak kaydıyla hiçbir endişe ve korkuya kapılmamalıdır. Bu sonsuz emniyet duygusu dervişte dünyâya âit korku ve endişeleri bertaraf eder. İç huzûru bulur ve zihni dağınıklıktan kurtulur. Bu sâyede rûhen sağlıklı bir insan olur ve yolunda emin adımlarla ilerler.

Allah’ın izni olmadan hiçbir şey zuhûra gelmez. Kimsede gerçek anlamda kudret ve tesir olmadığına göre ve her işi yapan “Fâil-i mutlak” olan Allah olduğuna göre sâlik, bütün hallerini ve her işini Allâh’a ısmarlayıp Allâh’ın vekâletine dayanıp güvenmelidir.[26] Yâni işlerini yaparken kendi nefsini ve gayrını aradan çıkarmalıdır. “Sen çıkınca aradan, kalır seni yaradan.” denmiştir.

Tevekkül etmek, hiçbir işe karışmayıp bir kenarda oturup Allah yapar anlayışını benimsemek değildir. Bu anlayış tembelliktir. Çünkü “sünnetullah” denilen Allah’ın kanunları vardır. Allah bu kanunlarıyla neyin nasıl işleyeceğini kullarına göstermiştir. İnsan bu kurallar çerçevesinde hareket etmekle birlikte tevekkül edecektir. Mutasavvıflar tevekkülün, sebeplere yapışmağa engel olmadığı konusunda hemfikirdirler. İbrâhim el-Havvâs “Sûfînin kazançtan geri durup oturması doğru değildir. Ancak, başına gelen bir hal kendisini kazançtan alıkor ve hâli dolayısıyle kazancı terketmesi istenen bir kişi olursa başka. Fakat ihtiyâcı var ve çalışmasına engel bir hal de yok iken çalışmak, kazanmak iyidir. Çünkü çalışmadan müstağnî olmadıkça oturmak doğru değildir.” demiştir.[27]

Enes b. Mâlik’in anlattığı şu hâdise Hazret-i Peygamber’in (a.s.) tevekkülü nasıl anladığını gösteriyor. Onun anlattığına göre devesi olan bir adam Hz. Peygamber’e gelerek “Ey Allah’ın Rasûlü! Devemi salıveriyor ve tevekkül ediyorum” dedi. Hz. Peygamber (s.a.s.) “ Hayır! Bağla ve öyle tevekkül et” buyurdu.[28]

5. Zühd


Sâlik için farz olan bir başka husus, dünyânın menfaatlerine ve mallarına göz değirmemektir.[29] Yâni sâlik “zühd”[30] içinde olmalıdır. Sâlik olan kişinin dünyâda debdebe ve saltanat içersinde haram-helâl ayırmadan yaşayanlara özenmemesi gerekir. Kur’ân’da “Sakın, kendilerini denemek için onlardan bir kesimini faydalandırdığımız dünyâ hayâtının çekiciliğine gözlerini dikme! Rabbinin nîmeti hem daha hayırlı, hem de daha süreklidir.” (Tâhâ, 20/131) buyruluyor.

Cüneyd-i Bağdâdî “Zühd, elde bulunmayan şeyin, gönülde de bulunmamasıdır.” demiştir.[31] Tasavvuf yolcusu dünyânın geçici zevk ve eğlencelerinden yüz çevirip, kendisini Allâh’a adayan kişidir. Dünyâya karşı zâhid olmak, amelleri ancak Allah rızâsı için devamlı yapmak üzere, gönlü sâir duygu ve ilgilerden temizlemek ve böylece ilâhî inâyete mazhar olmayı sağlar.[32]

Zühd, sâlikin Allah’tan başka herşeyi gönlünden çıkarması, onlara değer vermemesidir. Kuşeyrî’nin belirttiğine göre mutasavvıflar zühdün haramda mı, helâlde mi olacağı konusunda farklı görüşler söylemişlerdir. Kimisine göre zühd, haramda olur. Çünkü Allah helâli mubah kılmıştır. Allah bir kuluna helâl mal ihsan eder, kul da şükretmek sûretiyle Mevlâ’sına ibâdet ederse, artık kulun irâdesiyle o nîmeti terketmesi, Hakk’ın izni ile elde tutmasına tercih olunamaz. Yâni kulun nîmeti elden çıkarması ile elde tutması müsâvîdir.

Bâzıları da der ki, haramda zühd şarttır, helâlde ise fâzîlettir. Çünkü kul hâline şükreder, Allah’ın kendine ayırdığı kısmete râzı olursa, bu durumda az mal ile iktifâ etmek, dünyâda zengin ve râhat yaşamaktan daha iyidir.[33]

Sâlik eğer mânevî yolculuğunda sonuna kadar yürümek istiyorsa gönlüne dünyâ malı isteği girmemelidir. Derviş olan kişinin Allah’tan başka murâdı olmamalıdır. Çünkü dünyâlık arzu ve emeller çoğunlukla hevâya dönüşür ve insanı kendisine kul edinir. Bu sebeple tasavvuf yolcusunun eğer Allah’tan başka bir takım arzu ve emellere karşı bir ilgi ve bağı bulunursa bu bağlar onun Allah’a ulaşmasına engel olur.

Allah Kur’ân’da buyurur “Sakın onlardan bâzı sınıflara verdiğimiz dünyâ malına göz dikme” (Hicr, 15/88) Nûreddîn Efendi bu âyeti şöyle açıklıyor (o dönemin Türkçesi ve tefsir anlayışı bakımından bir fikir vermesi açısından aynen aktarıyoruz); “Ya’nî ey Habîbim! Sen, gözlerin bakmasını uzatma şol bir dünyâ mallarına ki biz, ol mallar ve evlâdlar ile küffârdan nice kimseleri dünyâda fâidelendirip nef’lendirdik. Ya’nî sen ol mallara ve evlâdlara beğenerek ve isteyerek bakıp durma!”[34]

6. Şirk-i hafîden (Gösterişten) Sakınma


Sâlike farz olan bir konu da “şirk”in[35] bir türü olan “şirk-i hafî” denilen riyâdan kaçınmasıdır.[36] Nitekim Allah Kur’ân’da şöyle buyuruyor “Rabb’ine ibâdette hiçbir şeyi ortak koşmasın” (Kehf, 18/110) Nûreddîn Efendi bu âyetten hem açık şirkin yasaklandığını hem de gizli şirkin yasaklandığını ifâde ediyor. Yâni, Allâh’a vâsıl olmayı isteyen kimse O’na yaptığı ibâdeti bir kimseye göstermek için yapmadığı gibi, bir kimse ibâdetini gördüğünde kendine sevinmek gelmemelidir. Zîra ikisi de riyâdır ki ona şirk-i hafî denilir. [37]

Burada iki îtibar vardır şöyle ki, sâlik yaptığı ibâdeti her hangi bir kimseye göstermek için yapmamalı ve ibâdetini bir kimse gördüğünde kendisine bir sevinç gelmemelidir.[38] Kur’ân’da gösteriş için ibâdet edenler hakkında şöyle buyruluyor “ Şu namaz kılanların vay hâline ki onlar, namazlarından gaflet ederler. Onlar gösteriş için ibâdet yaparlar.” (Mâûn, 107/4-6)

Hazret-i Ali şirk-i hafîye (gizli şirke) düşen riyâkârlar hakkında şöyle demiştir; Riyâkârın üç alâmeti vardır: Yalnız kaldığı zaman tenbelleşir, halk arasında dinçleşir. Övülürse amelini artırır, yerilirse azaltır.[39]

Gizli şirk, sâlikin düşebileceği en tehlikeli tuzaklardan birisidir. Sâlik belli bir aşamadan sonra günah işlemekten kendisini alıkoyabilir ammâ, bu sefer yaptığı ibâdetlerden kendisine bir gurur ve haz meydana gelebilir. İnsanların iltifatlarıyla mest olabilir. Halbuki birisini memnun etmek için yapılan ibâdet, Allâh’a yapılan ibâdet değildir. Böylece sâlik farkında olmadan şirke düşmüş olur. Bu durum günah olarak bilinen davranışlardan daha tehlikelidir. Çünkü ibâdet, sâdece Allah için yapılır. İbâdete bir başkasını ortak etmek şirktir. Kur’ân’da bu kişiler hakkında “Nefsinin isteklerini kendisine tanrı edinen kimseyi gördün mü?” (Furkan, 25/43) buyruluyor.

Sâlik için zikrolunan bu altı farz sülûk etmezden önce bulunmalıdır. Nitekim namaz kılmadan evvel altı farz bulunması lâzım olduğu gibi sâlik, sülûk etmeden evvel yukarda sıralanan şartları kendisinde bulundurmalıdır.[40]

Bu şartları yerine getirdiğine kanâat getirilen sâlik için bir meclis-i inâbet kurulur.[41] Sâlik şeyhin önüne diz çöküp oturur ve şeyh Hazret-i Peygamber’in (a.s.) Hz. Ali’ye telkin ettiği gibi “Lâ ilâhe illallah” zikrini sâlike üç kere söyleyerek tâlim eder.[42] Karabaş Velî sâdece Hz. Ali’nin değil başka sahabîlerin de böyle zikir yaptıklarını ve bu yapılanların küllîsinin sünnet olduğunu söylüyor.[43]

Meclis-i inâbet tamam olunca mürit iki rekât namaz kılıp her ne dilerse duâ eder.[44]

Karabâşiye’de sâlike her halde tahâret farz ve vâciptir. Çünkü sâlik inâbet ettiği andan îtibâren namaz içinde olan kimse gibidir. Ölünceye kadar her ânında namaz içinde gibidir. Bundan dolayı her an abdestli olmak zorundadır. Artık o, dünyâdan âhirete intikal edinceye kadar bütün ömrünce namaz içinde gibidir. Nasıl tahâretsiz namaz olmaz ise tahâretsizlik de dervişe yakışmaz. Tahâretten murat gusül ve abdesttir. İster gündüz isterse gece, gerek günlük zikriyle meşgûliyeti hâlinde gerekse diğer işleriyle meşgûliyeti hâlinde olsun sâlik abdestsiz olmamalıdır. [45]

Sâlik kendisini namazdaymış gibi kabul ettiğine göre her an abdestli olmasının yanında vücut organlarını dâima Hakk’ın emirlerine uydurmalıdır. Sâlik her an Allah’ın huzurunda olduğunu da utunmamalı, her nerede olursa olsun Allah’ı hatırlamalıdır. Tasavvufî eğitimin gâyesi insanı bu olgunluğa eriştirmektir.[46]

c. Sâlike Vâcip Olanlar


Tarîkatinin esaslarını şerîatle uyumlu olarak anlatmaya âzamî gayret gösteren Karabâş-ı Velî, tekke eğitimi esaslarını da umum müslümanların gündelik hayatlarında kendilerine lâzım olan ilmihal bilgilerine benzetiyor. Bu sebeple namazın yedi vâcibini saydıktan sonra sâlike vâcip olan yedi konu sayıyor.[47]

Sâlike vâcip olan hususlar şunlardır;

Birincisi az yemektir (Kıllet-i taâm)[48].

İkincisi az su içmektir.
Bu da az yemekle birlikte değerlendirilebilir.[49]

Az yiyip içmek sonucu sûfîler nâfile oruca yönelirler. Hz. Peygamber (s.a.s.) ve ashâbının açlık ve oruca devamları tasavvuf ve tarîkat çevrelerinin bu konudaki dayanağı olmuştur.[50]

Üçüncüsü az uyumaktır (Kıllet-i menâm)[51].


Dördüncüsü az konuşmaktır (Kıllet-i kelâm)[52]
ve insanlardan ayrılıp uzlet etmektir.

Beşincisi zikre müdâvemet etmektir.[53]


Altıncısı her işini, her şeyi şeyhine danışmaktır.


Yedincisi rüyâda ve uyanıklıkta ne hal ve ne sûret kendisine zuhur ederse şeyhine bildirmektir.[54]


Namaz içinde yedi vâcip olduğu gibi bu sayılan yedi husus sâlike vâciptir. Sâlike vâcip olan şartlar onu halvet, inzivâ ve uzlete hazırlayan şartlardır. Halvetiye tarîkatindeki çetin riyâzet ve mücâhedeler için derviş adım adım bu hayâta hazırlanmalıdır. Bunun için bedenin gıdâlarını azaltarak nefis ve şehvetin etkileri kırılıyor. Bedenin zahmet çekmesi akabinde mânevî pencerelerinin açılmasını getirir. Çünkü tasavvufta bedenin zahmet çekmesi rûhun râhata erişmesi olarak kabul edilir.[55]

İnsan bedeni bir taraftan yeme-içme ve uyku gibi en etkili gıdalarının azalması diğer taraftan az konuşmanın benimsenmesi netîcesi yanlızlığı sevmeye başlar. Yalnızlık insanlardan gelebilecek türlü etkileri engelleyerek tasavuf yolcusunu derin düşünce olan tefekküre sevkeder. Yalnızlık sâyesinde dış dünyânın etkilerinden kurtulan sâlik daha çok Allâh’a yönelir ve zamanla zikr-i dâimî denilen her hâl ve durumda Allâh’ı hatırlama mertebesine ulaşır.[56]

Karabaş Velî’nin halîfelerinden Ünsî Hasan Efendi uzleti şöyle açıklıyor: “Halktan uzlet edip inzivâ ihtiyâr etmek ve bir fert ile görüşmeyip tenhâ olmak uzlet değildir; belki ayn-ı şöhret-i kübrâdır . Şöhret ise mahz-ı âfettir. Uzlet budur ki, halk ile görüşe ve seyr ve temâşâ ede. Şöyle ki, halka mülâkî oldukda kendi hâlinden taşra gelme ve halkın kelâmlarına göre, muktezâsınca kelâm eyleye. Ve onların tâkatleri mertebesi miktârı kendi hallerince söz söyleye. Ve sözünü şöyle söyleye ki onların makamları ol sözün netîcesi ola, hattâ senden bir sır veyâ bir hâlet fehmolunmaya. Ve onlardan müfâreket eylediğinde (ayrıldığında) kendi hâline gele. İmdî sûfîye gerektir ki, zâhirinde halk ile âlûde ola, bâtınında kendi hâli ile ola dâimâ. Hâlinde cemî tasavvurât ve taayyünâttan biri olup her nesneyi terk üzere ola. Uzlet ve inzivâ budur.[57]

Sâlike vâcip olan altıncı ve yedinci şartlar, bu yolculukta yolda kalmadan maksadına ulaşması için rehberine göstereceği sadâkatla ilgilidir.

d. Sâlike Sünnet- Müstehap ve Âdâb Olanlar


Sâlike sünnet, müstehap ve âdab olan davranışlar, genel anlamda sâlikin her hâlde zikir üzere olmasıdır. Zikrin hangi halde sünnet, hangi halde müstehap ve hangi halde âdâb olduğunu kâmil olan mürşit bilir. Sırası ve yeri geldikçe onları birer birer ayırıp sâliklerine beyân eder.[58]

e. Sâlike Lâzım Olan Diğer Konular


Sâlik dîne veyâ dünyâya faydası olmayacak sözleri (mâ-lâ-ya’nî) söylememelidir. Kimseye bir garaz ile bir şey suâl etmemelidir. Bir mecliste birinin gönlünü incitecek söz söylememelidir, isterse sözü doğru olsun ve dinleyenler tasdîk edip güzel bulsunlar. [59] Çünkü toplum içinde küçük düşürülen kişi bunu bir gurur meselesi yapıp aksini söyleyebilir, gerçeği inkâr edebilir.

Sâlik bir kimseyi çağırdığında iyi bir lafız ile çağırmalıdır. Sâlik kendinden küçük olsa da kimseyi kendi adıyla çağırmamalı, zîra dervîş şu kimsedir ki, kendinden aşağıda bir kimse görmez, hemen bütün herkesi yüce görür. Velhâsıl bir karıncanın incinmesine rızâsı olmamalıdır. Onun için demişlerdir ki “İster isen öldür yılanı. Derviş isen incitme cânı.”[60]

Sâlik eğer kadir olursa kimseden zekât almamalıdır. Eğer mutlaka alması gerekiyorsa, ancak o zaman alır. Karabaş-ı Velî zekât malı yemenin sorumluluğunu düşünerek zekât alan sâlikin aldığı zekâtı zevâid masraflarına tahsis etmesini istiyor. Sâlik aldığı zekâtı âilesine lâzım olan yiyecek içecek gibi masraflarına harcamamalı ve bu zikrolunan şeyleri almamalıdır. İhtiyâcı olan sâlike zekât almak şunun için câizdir ki “Sâlikin tarîki lâ zîde (artsın çoğalsın arzusu değildir) velâ keyde (hîlesizli ve dalaveresizlik) tarîkidir.” Yâni sâlik dünyâ malıyla gönlünü meşgul etmez. Meselâ gelen şeyi istemem deyip atmaz ve gelmeyen şey için gelsin diye çalışmaz.[61]

Mürîdin şeyhlerin giydiği elbiseleri giymesi câiz değildir. Ridâ, asâ, siyah sarık gibi ve sâir şeyhe mahsûs giysiler gibi. Zîra bunların küllîsi şeyh alâmetidir. Bunları giyen kimsede şeyhlik bulunması lâzımdır.[62]

Mürit şeyh kendisine bunları izin verip halîfe etmeden evvel onları giyse dünyâ ve âhirette yalancı olmuş olur. Çünkü bu elbiseler kemâlât işâretidir. Buna delil olarak Kur’ân-ı Kerîm’in şu âyetini gösteriyorlar:“Ve libâsu’t-takvâ zâlike hayrun” (A’râf,7/26) Mütercim bu âyeti şu şekilde açıklıyor; Ya’nî libâs-ı takvâ sâir libâslardan menfeatli ve yücedir. Onu giyen de hayırlı ve yüce olmalıdır. Herkesin onu giymeye istîdâdı yoktur.[63] İbn Arabî de bu konuda şöyle söylüyor “ Onun mekânında oturma, elbisesini giyme!”[64]

f. Sâlikin Menzilleri


Müsâfire yâni bir yolcu gibi olan sâlike lâyık olan, gece ve gündüzde uyumamaktır. Yâni sâlik, bedenî uykuyu en aza indirgediği gibi asıl önemli olan gaflet uykusuna yakalanmamasıdır. Bu mücâhede sâlik tâ âlem-i berzâh’ta ikamet edip duruncaya dek devam eder. Yâni sâlik makam-ı kabe kavseyn ve tecellî-i zât’a erişip esmâ ve sıfat perdeleriden halâs bulup Hakk’ı müşâhedesine hâil (engel) olmayıncaya dek mücâhedesini sürdürmelidir. Bu makama makam-ı berzah derler.[65]

Nûreddîn Efendi makam-ı berzahı “Kabe kavseyn” olarak yorumluyor. Tasavvuf çevrelerinde önem verilen tâbirlerden birisi de “Kabe kavseyn”dir. Kelime olarak kavs, yay demektir. Kab de yayın kabzasıyla kiriş mahalli olan iki köşe aralığına denir ki bir yayda iki kab bulunur. Kabe kavseyn, yayın atılırken elle tutulan ortasıyla uçları arasındaki mesâfe anlamına gelir.[66] Kur’ân-ı Kerîm’de (en-Necm, 53/9) Hz. Peygâmber’in (s.a.s.) Mi’râc gecesinde Allâh’a çok yaklaştığını ifâde etmek için kullanılmıştır.

Tasavvufta varlık dâiresi adı verilen emr-i ilâhîde isimler arasındaki mütekabiliyet îtibâriyle ismî (esmâî) yakınlık makamı vardır. Meselâ ibdâ-iâde, nüzûl-urûc, gibi isimler arasında karşıt olma (tekabül) ilişkisi vardır. Bu, farklılık ve ikilik devam etmekle birlikte Hak ile ittihad etme, diğer bir ifâde ile ittisal hâlidir.[67] Kabe kavseyn kurb-i esmâyı ifâde eder. Yâni vücutta bulunan sıfatların Hak ile ittihâdıdır.[68]

Onun ötesinde kimse için bi’z-zât makam yoktur, ancak “ev ednâ ve berzahu’l-berzahi’l-kübrâ” vardır ki o makam bi’z-zât, hâssaten Ekmel-i kâinât olan Hazret-i Peygamber’indir. Vâris-i Muhammedî olanların o makamda hissedâr olmaları Hz. Peygamber’e (a.s.) niyâbet ve tebeiyyetleri tarîkiyledir, asâlet tarîkiyle değildir.[69]

“Ev ednâ” Necm Sûresi’nin ilgili âyetinde “kabe kavseyni ev ednâ” şeklinde geçer. “Hattâ daha yakın oldu” demektir. Tasavvufta “kabe kavseyn”in verâsında “ev ednâ” “aynü’l- cem”, ahadiyetten ibâret olup burada farklılık ve ikilik söz konusu olmaz. Burası salt fenâ ve tüm farklılıkların silinmesi hâlidir. Kısaca “kabe kavseyn” Hak ile ittihad ve ittisal, “ev ednâ” ise aynü’l-cem makamıdır. İki kavis ifâdesiyle vücub ve imkân dâiresine işâret edilmiştir.[70]

g. Seyr ü Sülûkte İlerlemenin Alâmetleri


Karabaş Velî, tarîkatinde eğitim görüp seyr ü sülûkte bulunanlara mânevî dereceleriyle ilgili bâzı açıklamalarda bulunuyor. Buna göre sâlik eğer evliyâ arasında makamını bilmek isterse nefsine bakmalıdır; Şâyet nefsinde Hak Teâlâ’nın râzı olduğu bir hâli bulamayıp sâdece kulluğunda eksiklik bulursa makamı, “makam-ı sâlik”tir. [71]

Eğer kendine baktığında, hiçbir iyi hal bulamazsa, yâni kendisinde eksiklik bile göremeyip, ancak cürüm ve isyân bulursa makamı, “makam-ı intihâ-i sâlik”tir.

Eğer nefsine baktığında nefsi için hayr ve şerden bir şey bulamazsa makamı, “evvel-i makam-ı evliyâ”dır.

Eğer nefsin hâlini değil, nefsini dahi bulamazsa işte bu, “makam-ı evliyâ-i meslûbîn” makamıdır. Onlar bir şeyi görmezler, ancak Hak’la görürler, Hak’ta görürler, Hakk’a âit müntehâ görürler.[72]
[1] Es-Seyyid eş-Şerîf Ali b. Muhammed el- Cürcânî, Kitâbü’t-Ta’rîfât, s.83.
[2] Isfahânî Râgıb, el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân, s.247.
[3] Isfahânî, a.g.e., s.239; Necmüddin Kübrâ, Tasavvufî Hayat, haz. Mustafa Kara, Dergah Yayınları, İstanbul, 1996, s.42; Pakalın M. Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, M.E.B. 1983, c.III. s.286.
[4] Necmüddin Kübrâ, a.g.e., s.42; Pakalın M. Zeki, a.g.e., c.III. s.200; Yılmaz H. Kâmil, Tasavvuf Meseleleri, Erkam Yayınları, İstanbul 1997. s.82 vd.
[5] Sülemî, Ebu Abdurrahman, Sülemî’nin Risâleleri, çev. Süleyman Ateş, 1981, s.123.
[6] Uludağ Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, 1991, s.428.
[7] Uludağ Süleyman, a.g.e., s.428; Şemseddîn Sâmî, Kamûs-ı Türkî, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1999, s.701.
[8] el- Cürcânî, a.g.e., s.78; İbn Arabî, Kitâb-ı Istılâhı’s-Sûfiyye, (Muhammed Şihâbüddîn el- Arabî’nin hazırladığı Resâil-ü İbn Arabî içinde) Dâr-ı Sâdır, Lübnan 1997, s.531.
[9] Mi’yâru’t- Tarîka Tercemesi, s.110.
[10] İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü’s-Sâlikîn. Ali Ataç başkanlığında bir heyetin tercemesi. İnsan Yayınları, İstanbul 1990. c.I. ,113
[11] İbn Kayyim el-Cevziyye,a.g.e. c.II. s.9
[12] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.217/b.
[13] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[14] İstikamet için bkz., İbn Kayyim el- Cevziyye, a.g.e., c.II. s.95-101; Kuşeyrî, er-Risâletü’l-Kuşeyrî, s.350-356; Sühreverdi, a.g.e., s.40; Pakalın M. Zeki, a.g.e., c.II. s.99; Uludağ Süleyman, a.g.e., s.258-259; Yılmaz H. Kâmil, a.g.e., s.181-182; Ateş Süleyman, İslâm Tasavvufu, Yeni Ufuklar Neşriyat, İstanbul 1992, s.252-254.
[15] İbn Kayyim el- Cevziyye, a.g.e., c.II. s.96.
[16] Hucvîrî, Keşfu’l- Mahcûb, Haz. Süleyman Uludağ, Dergâh Yayınları, İstanbul 1982, s.145.
[17] Lugatte, tâkip edilmesi gereken açık yol, su içilecek yere giden yol mânâlarına gelen “şerîat”, Allah tarafından Hz. Peygamber (s.a.s.) vâsıtasıyla bildirilen hükümlerin hepsine şâmil ilâhî kanun demektir. Geniş mânâsıyla şerîat, hem îtikadî esasları (ahkâm-ı asliyye), hem ibâdet, ahlâk ve muâmelât hükümlerini (ahkâm-ı fer’iyye) içine alır ki, bu takdirde “din” mânâsına kullanılmış olur. Şerîatın dar ve en çok kullanılan mânâsı ise, kulun Allah ile ve kulun kullar ile ilişkilerine âit amelî hükümlerin (ibâdetler ve muâmelât) heyet-i mecmûasıdır. Bunların incelendiği ilme “ilm-i fıkıh” denir. Mutasavvıflar dînin şerîat kısmını cevizin ham ve yeşil kabuğuna, hakîkat kısmını yenilecek olan içine, mârifet kısmını cevizin özüne ve mâhiyetine benzetirler. Bilmen Ömer Nasuhi, Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılâhâtı Fıkhiyye Kamûsu, Bilmen Yayınevi İstanbul 1985, c.I. s.25; Pakalın, a.g.e., c.III. s.341-342; Karaman Hayrettin, Mukâyeseli İslâm Hukuku, Nesil Yayınları Üçüncü baskı İstanbul 1986, c.I. s.25-26.
[18] Tevekkül, işinde Allah’a îtimat ve inkıyat etmek demektir. Âsım, Kâmus Tercümesi, c.IV. s.143.
[19] Güvenme, belbağlama, vekil tâyin etme gibi anlamlara gelen tevekkül tasavvufta netîcenin hâsıl olması için lüzumlu tedbirler alındıktan ve sebeplere tevessül edildikten sonra netîceyi Allah’tan beklemektir. Tevekkül îmânın hakîkatini tashih etmenin sonucudur. Yâni tevekkül, ancak îmânı düzelttikten sonra doğru olur. Tevekkül konusu için bkz. Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtü’l-kulûb, c.II. s.2-10; Sülemî, a.g.e., s.24; Kelabâzî, a.g.e., s.120; Necmüddîn Kübrâ, Usûl-i aşere, terc. Mustafa Kara, 1996, s.49; Cürcânî, a.g.e., s.48; Halebî, Emdetü’l-huffâz, 1987, s.641; el-Acem, Mevsûat-ü mustalahâti’t-tasavvufi’l-İslâmiye, s.231; Ebî Huzâm, Mu’cemü’l-ıstılahâti’s-sûfiyye 1993, s.65; Gazî Arabî, en-Nusûs fî mustalahâti’t-tasavvuf, s.71; Uludağ Süleyman, a.g.e., s.488.
[20] İbn Kayyım el-Ceziyye, a.g.e., c.II.s.105.
[21] Sühreverdî, Avâriü’l-Maârif, Terc. H. Kâmil Yılmaz- İrfan Gündüz, s.600.
[22] Sühreverdî, a.g.e., s.620 ve devâmı.
[23] El- Müzzemmil,73/9
[24] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[25] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.91.
[26] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.92.
[27] Sülemî,a.g.e., s.44.
[28] Tirmîzî, Kıyâmet 60.
[29] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a. Cürcânî, a.g.e., s.78;el-Acem, a.g.e., s.439-448.
[30] Soğuk ve ilgisiz davranmak, rağbet etmemek, yüz çevirmek gibi anlamları olan zühd, tasavvufta dünyâya rağbet etmemek, elde mevcut olsa bile gönülde mal mülk sevgisine yer vermemek anlamına gelir. Uludağ Süleyman, a.g.e., s.544. Zühd için ayrıca bkz., Kelâbâzî, et-Taarruf, Kâhire 1980, s.112; Yılmaz H. Kâmil, a.g.e., s.179; Ateş Süleyman, a.g.e., s.274-284; Sülemi, Tasavvufun Ana İlkeleri Sülemî’nin Risâleleri, Çeviren Süleyman Ateş, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara 1981. s.125; Necmüddîn Kübra, Usûlu Aşere- Risâle İle’l- Hâim Fevâihu’l- Cemâl, Mustafa Kara’nın Tasavvufî Hayat adıyla Türkçeye tercümesi. Dergâh Yayınları, İstanbul 1996, s.47-49; Sühreverdi, a.g.e., s.601-603.
[31] Sühreverdî, a.g.e., s.608.
[32] Sühreverdî, a.g.e., s.603.
[33] Kuşeyrî, a.g.e., s.253.
[34] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.92.
[35] Ortak koşmak, ortaklık mânâsınadır. Istılâh olarak Allah’a gerek zâtında ve gerekse sıfatlarında ortak koşmak mânâsını ifâde eder. Şirk tevhîdin zıddıdır. Âyette bildirildiğine göre şirk büyük bir günah ve zulümdür (Lokman, 31/13). Yine Kur’ân’da Allah’ın kendisine ortak koşulmasını affetmeyeceği, diğer günahları ise dilediği kimseler için affedeceği bildirilmiştir ( Nisâ, 4/48). Şirkin çeşitli tasnifleri vardır. Konumuzla ilgili olanı şöyledir; 1-Şirk-i celî; açık, meydanda, olan şirk. 2- Şirk-i hafî; gizli şirk demektir. Sırf Allah rızâsı için yapılması gereken ve Allah’ın zâtına mahsus olan ibâdet, tâat gibi davranışları Allah için değil de gösteriş için (riyâ), insanlar görsün ve beğensin diye, Allah’ın rızâsının dışında maddî menfaatler için yapmaktır. Isfahânî, a.g.e., s.259; Bilmen Ömer Nasuhi, a.g.e., c.VII. s.59; Yazır M.Hamdi Hak Dini Kur’an Dili Eser Neşriyat 1979, c.II. s.770.
[36] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/.a
[37] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.93.
[38] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.93.
[39] Ateş Süleyman, İslâm Tasavvufu, Yeni Ufuklar Neşriyat, İstanbul, 1992. s.385.
[40] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[41] İnâbet, kalbin şüphelerin karanlıklarından kurtulması demektir. Mutasavıfların kimisine göre inâbet, herbir şeyden herbir şey kendisinin olana (Allah’a) rücû etmek demektir. Kimisine göre ise inâbet; gafletten zikre, vahşetten ünse rücû etmek demektir. Cürcânî, a.g.e., 25; Ebî Huzâm, a.g.e., s.48.
[42] Hz. Ali bir gün Hz. Peygamber’e (s.a.s.) gelip “Yâ Resûlellah! Bana öyle bir şey öğret ki, Allah’a ulaşmakta kolaylık sağlasın ve bu yolu tâkip edenler Allah’ın bağışına erebilsinler.” Dedi. “Zikre devâm et” cevâbını alınca “EyAllah’ın Nebîsi ben zikrullahtan bir an hâlî değilim” dediğinde. “Doğru, yâ Ali! fakat bana Cibrîl-i eminin Allah’tan getirip öğrettiği tarzda sana telkin edeyim” dedi. O gün Cuma idi. Hz. Ali Hz. Peygamber’in önünde diz çöktü, diz dize ve yüzyüze oturdular. Hz. Peygamber (a.s.) gözlerini yumup, üç kere sağdan “nefiy” ve soldan “isbat” ederek, yüksek sesle “cehr” ile telkîn etti…” Daha detaylı biligi için bkz. Bkz. Seyyid Ahmed Rifâî (578/1182), Kitâbü’l-Burhânü’l-Müeyyed, mütercimi, Kudsîzâde Kadrî Efendi, Matb-i Tersâne-i Âmire, İstanbul, 1303, s. 47-48. Ayrıca Mısır 1322 baskısı, s.43; Hulvî, a.g.e., s.50.
[43] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a- 218/b.
[44] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[45] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[46] Sülemî, a.g.e., s.40.
[47] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/b..
[48] Nefis tezkiyesine ermek için yapılan mücâhe ve riyâzetin genellikle kabul edilen görüşe göre, üç esâsı vardır: açlık (Cû’) ve az yemek (kıllet-i taâm), az uyumak (kıllet-i menâm), az konuşmak (kıllet-i kelâm). Yemenin kalbe ve kalıba tesiri söz konusudur. Yemek yemek sûretiyle beden kuvvet bularak sünnet-i ilâhiyyenin yerine getirilmesi mümkün olabilir. İnsanın cesedi kalbinin binitidir. Kalb ve kalıp ikisi birlikte dünyâ ve âhiretin îmârına muvaffak olabilirler. Beden yalnız başına hayvânî bir tabîata mâlik olup ondan dünyânın îmârı konusunda yararlanılabilir. Ruh ve kalb ise melek tabîatlı olup âhiretin îmârında yararlıdır. Beden, ruh ve kalbin sulh yoluyla biraraya gelmesi dünyâ ve âhiretin mâmur olmasına vesîledir. İnsan nefsini azdıran etkenlerin başında yeme- içmede sınır tanımamak gelir. Çünkü yeme-içmeye mahkûm olanlar bitki (nebat), şehvetinin emrinde olanlar hayvan, ilim ve irfânın emrinde olanlar insan mesâbesinde görünür. Bu yüzden insanın amacı, süflî duyguları harekete geçiren yeme içme peşinde koşmak değil, ulvî duygulara yardımcı olacak kadar yemektir. Sûfîlere göre açlığın şerefi büyüktür. Mücâhede ve riyâzetle nefislerini terbiye etmiş olanlar boğazına düşkün olmazlar. Açlık bâtını mâmur hâle getirir. Açlık (Cû’) konusu için bkz.: Sühreverdî, a.g.e., s.423-426; Hucvîrî, a.g.e., s.467-469; Sülemî, a.g.e., s.62; Necmüddîn Kübrâ, a.g.e., s.77.
[49] Sülemî, a.g.e., s.74.
[50] Yılmaz H. Kâmil, a.g.e., s.193.
[51] Mücâhedenin esaslarından birisi de az uykudur. Fazla uyku insanı tembelliğe sevkeder, kalbini karartır. Az uyumak ve uykuyu bölüp ibâdet etmek sûfîlerin ehemmiyet verdikleri bir tutumdur. Kur’ân’da az uyuyup ibâdet edenler övülmektedir. Meselâ “ korkuyla ve umutla Rab’lerine yalvarmak üzere (ibâdet ettikleri için) vücutları yataklardan uzak kalır…” (Secde, 32/ 16) Allah Kur’an’da Hz. Peygamber’e mahsus olmak üzere gece namazı emretmiştir (İsrâ, 17/79). Teheccüd namazı denilen bu namaz, sûfîler için de vazgeçilmezdir. Hucvîrî uyku konsunda şeyhlerin değişik fikirlere sâhip olduklarını bildirir. Bir tâifeye göre uykuya mağlûp olma ve uykuyu kendinden defedememe hâli müstesna, bir mürit için uyumak doğru değildir. Çünkü Hz. Peygamber (a.s.) “Uyku ölümün kardeşidir.” buyurmuştur. Hayat, Hakk’ın bir nîmeti, ölüm ise belâ ve musîbettir. Şüphesiz ki, nîmet, musîbetten daha şereflidir. Bir tâifeye göre mürit, Hakk’ın emirlerini yerine getirdikten sonra uyumak için kendini zorlayabilir, irâdesiyle uyuyabilir. Çünkü Hz. Peygamber (s.a.s.) “Üç kişiden kalem kaldırıldı (kalem onların aleyhine bir şey yazmaz); Uyanana kadar uyuyandan, bülûğ çağına erene kadar çocuktan, kendine gelene kadar deliden.” buyurmuştur. Çünkü uykuda olan insanın günah işlemesi imkânsızdır. Bir kişinin uyanık kalması her an günaha girmesine aracı olabilir. Nitekim İbn Abbas şöyle demiştir; “İblis için günahkârın uyumasından daha zor bir şey yoktur. Günahkâr kişi uyuyunca İblis şöyle der; Bu adam ne zaman uyanacak da Allah’a âsî olacak?” Hucvîri arayı şöyle buluyor, mürit için uyumada şart olan şudur: Uykusunun başında kendini ömrünün sonunda bilir. Günahlardan tövbe eder. Hasımlarını râzı ve hoşnut eder. Güzelce tahâret yapar (mezarda imiş gibi) yüzünü kıbleye döndürerek ve sağ tarafı üzerine yatarak uyur. Artık dünyâya âit işleri düzelmiştir. İslâm nîmetinden dolayı Allah’a şükreder. (Sâğ sâlim) uyanması hâlinde, günahların semtine uğramıyacağına söz verir. Hucvîrî, a.e., s.499-503.
[52] Konuşma, Allah’ın insanlara verdiği nîmetlerden biridir. İnsan merâmını karşı tarafa en iyi konuşarak ifâde edebilir. Allah’a duâ ve niyazda bulunurken, bildiklerini başkalarına aktarırken hep kelâmla aktarır. Bununla birlikte her şeyde ölçülü olmak gerektiği gibi konuşmakta da ölçülü olmak gerekir. Çok konuşmak imsanı hatâya ve yanlışlığa götürebilir. Söz ne derecede büyük bir nîmet ise lüzumsuz olduğu anda o derecede zararlıdır. Bu sebeple sûfîler, sözün âfet olabileceğinden hareketle zarûret olmadıkça konuşmazlar. Konuşmadan önce düşünmeyi, ondan sonra konuşmayı tercih ederler. Özellikle seyr ü sülûk ile meşgul olan dervişlere lâyık olanı az konuşmaktır. Kıllet-i kelâm için bkz. Hucvîrî, a.g.e., s.503-506; Kelâbâzî, a.g.e., s.172-174; Sülemî, a.g.e., s.58; Necmüddîn Kübrâ, ag.e., s.76.
[53] Bu konu için bkz. Necmüddîn Kübrâ, a.g.e., s.78.
[54] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[55] Mi’yâru’t-Tarîka, vr215/a.
[56] Yılmaz H. Kâmil, a.g.e., s.195.
[57] Kelâm-ı Azîz, s.323-324.
[58] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.218/a.
[59] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.220/b.
[60] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.103.
[61] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.219/b.
[62] Tarîkatnâme, vr.26/a.
[63] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.118.
[64] Konuk A. Avni, Tedbîrât-ı İlâhiyye Tercüme ve Şerhi, s.424.
[65] Mi’yâru’t-Tarîka, 220/b. Berzah, iki şey arasındaki perde, engel, arayı kapayan perde demektir. Kesîf cisimler ile mücerret ruhlar arasını ayırdığı için âlem-i misâle âlem-i berzah denmiştir. Kaşânî, a.g.e., s.15. İbn Arabî, mânâ âlemiyle cisimler âlemi arasındaki şuhûdî âleme berzah demiştir. Istılâhı’s-Sûfiyye, s.540.
[66] Isfahânî, a.g.e., s.415; Pakalın, ag.e., c.I. s.113; Cebecioğlu Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Rehber Basın Yayın, Ankara 1997, s.415-416; Baltacı Câhid, Tasavvuf Lügati, Elif Neşriyat, İstanbul 1981, s.104.
[67] Uludağ Süleyman, a.g.e., s.268
[68] Pakalın, a.g.e., s.113; Baltacı Câhid, a.g.e., s.104.
[69] Nûreddîn Efendi, a.g.e., s.102.
[70] Uludağ Süleyman,a.g.e., s.268
[71] Mi’yâru’t-Tarîka, vr.217/a.
[72] Miyâru’t-Tarîka, vr.217/b.
Alıntı ile Cevapla
Leyla_Mecnun kardeşimizin mesajına 1 kişi teşekkür etmiştir.
güller (16-07-10)
  #6  
Alt 16-07-10, 10:06
Leyla_Mecnun - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Leyla_Mecnun Leyla_Mecnun isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Yazarımız
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Mesajlar: 325
Teşekkür etmiş: 127
221 konudan, toplam 427 Teşekkür almış
Standart Gönül

Konuları ayırmak isterseniz uygun yere taşıyabilirisiniz
Alıntı ile Cevapla
Leyla_Mecnun kardeşimizin mesajına 1 kişi teşekkür etmiştir.
güller (16-07-10)
  #7  
Alt 16-07-10, 11:30
güller - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
güller güller isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Administrator
 
Üyelik tarihi: Mar 2009
Nerden: Bu zaman imanı kurtarma zamanıdır.
Mesajlar: 12.028
Teşekkür etmiş: 8.331
5.245 konudan, toplam 8.903 Teşekkür almış
Standart

Bu faydalı bilgiler için Allah razı olsun kardeşim.
__________________
Kur’an, gerçek iyileri,
“ahidleştiklerinde ahidlerine vefa gösterenler”
ifadesiyle tarif eder.
Vefa, bir mümin özelliği, vefasızlık ise münafık özelliğidir. Peygamberimiz (sav), münafıkların özelliklerinden söz ederken onların üç özelliğini şöyle sıralar:
“Konuştuğu zaman yalan söyler. Söz verdiği zaman sözünü tutmaz. Emanete ihanet eder.”
Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Etiketler
seyr-ü süluk, ve şeması

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı

Gitmek istediğiniz klasörü seçiniz


Bütün Zaman Ayarları WEZ +3 olarak düzenlenmiştir. Şu Anki Saat: 11:19 .

Designed by: vBSkinworks
Powered by vBulletin® Version 3.8.1
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Ad Management plugin by RedTyger